Nazwa obecna i pierwotne nazwy zamku

Olewa, niem. - Ohlau, w języku czeskim Olava obecna Oława.

Lokalizacja

Oława jest siedzibą dwóch gmin: miejskiej i wiejskiej a ponadto siedzibą powiatu ziemskiego. Leży w odległości 27 km od Wrocławia u ujścia rzeki Oława do Odry. Miasto liczy około 31 tysięcy mieszkańców. Przez Oławę przebiega ważna droga krajowa nr 94 z Wrocławia do Brzegu. Zamek oławski znajduje się w centrum miasta.

Historia powstania i losy na przestrzeni dziejów

Oława - stara osada śląska, o której pierwsza wzmianka znajduje się w dokumencie z 1149 roku, nazywana wówczas Olewa. Ten dokument to akt darowizny Piotra Włostowica na rzecz opactwa w Ołbinie Pod koniec XII wieku jest osada targowa. W roku 1206 Henryk Brodaty zamienił swoje ziemie w okolicach Psiego Pola na Oławę. Miasto lokowane na prawie średzkim jeszcze przed rokiem 1234.
W znacznej mierze była zasiedlona przez tkaczy walońskich, stąd też w herbie kogut waloński na czerwonym tle.

W roku 1241 miasto zniszczone przez Mongołów, ale po tym kataklizmie bardzo szybko się rozwija. W 1317 roku powstaje samorząd. W 1429 roku spalone miasto przez husytów.

Od roku 1248 do 1675 Oława znajduje się w księstwie legnicko - brzeskim, władanym najdłużej przez Piastów śląskich. Ostatnim Piastem, urodzonym zresztą w Oławie, był Jerzy IV Wilhelm. Po wygaśnięciu tej linii Piastów, w latach 1691 - 1737 Oława jest w rękach Leopolda I Jakuba Sobieskiego, syna króla polskiego. Po wojnach śląskich, ostatecznie od roku 1763 Oława należy wraz ze Śląskiem do Prus.

Zamek w Oławie w centrum miasta
Pierwotny zamek był wybudowany w południowo-zachodniej części miasta. Posiadał dwie wieże bramne, z który jedna była połączona z fortyfikacjami miejskim, wewnątrz dziedzińca otoczonego murami znajdowały się budynki mieszkalne. Został on zniszczony podczas wojen husyckich w 1428 roku.

W latach 1359-98 książę legnicko-brzeski Ludwik I, zbudował w północno-zachodniej części miasta drugi zamek. Przebudowa zamku nastąpiła za panowania księcia Fryderyka II w 1540 roku. Pracami kierował architekt Jakub Parr i dobudowano wówczas cztery wydłużone basteje. Zniszczony zamek został w latach 1587-1600 przebudowany i powiększony na zlecenie księcia Joachima Fryderyka. Projekt rozbudowy zamku wykonał architekt włoski architekt Bernard Niuron. Powstała wówczas renesansowa rezydencja, gotycką wieżę przykryto hełmem, i w takim stanie zamek dotrwał do lat 30 XX wieku. W 1659 roku książę wołowski Christian rozpoczął prace mające na celu przekształcenie budowli na barokową rezydencję, po jego śmierci prace budowlane kontynuowała wdowa po nim księżna Luiza von Anhalt. Prace pod kierunkiem włoskiego architekta Carlo Rossi trwały do 1680 roku. Powstała wówczas czterokondygnacyjna część zamku zwana pałacem księżnej Luizy, posiadająca od strony dziedzińca otwartą arkadową loggię, zaś od frontu powstał bogato zdobiony barokowy portal z herbem księżny. Zlikwidowano również fosy, umieszczając w ich miejscu barokowe ogrody.

W latach 1691-1737 zamek od cesarza Leopolda wydzierżawił syn polskiego króla Jakub Sobieski. Już w roku objęcia zamku przeprowadził drobne prace budowlane, przebudowując piętro północnej galerii. W następnych latach wybudował pomieszczenia gospodarcze, powiększył bibliotekę i stworzył galerię obrazów. Po śmierci Jakuba Sobieskiego budowla zaczęła niszczeć. W 1774 roku umieszczono w tej dawnej książęcej siedzibie szpital polowy, magazyny wojskowe i piekarnię. W latach 1833-34 rozebrano 2/3 zamku. Dalszemu zniszczeniu uległ zamek w 1945 roku. Pozostałości zamku odbudowano w latach 1952-58 na potrzeby administracji.

Opis obiektu

Pierwotny zamek był wybudowany w południowo-zachodniej części miasta. Posiadał dwie wieże bramne, z który jedna była połączona z fortyfikacjami miejskim, wewnątrz dziedzińca otoczonego murami znajdowały się budynki mieszkalne. Został on zniszczony podczas wojen husyckich w 1428 roku. W północnej części dziedzińca znajdowała się wieża w dolnej części wykonana z kamienia łupanego, natomiast góra była ceglana. Miała ona 20 metrów wysokości i zbudowana była na planie zbliżonym do kwadratu, o wymiarach 6 x 6,75 metra.

Z rozległego kompleksu zamkowego do dziś zachował się czterokondygnacyjny gmach mieszkalny, ustawiony w południowej części dawnego dziedzińca. Od strony miasta krasi go ujęty w zdobione boniowane pilastry portal pierwotnej bramy wjazdowej. Krótsze elewacje budynku wieńczą barokowe, bogato dekorowane szczyty. Wewnątrz mieści się Sala Rycerska, dawniej z wystawnym wystrojem barokowym, obecnie ze sztukateriami artysty plastyka Pasternaka.

Obecny charakter użytkowania

Obecnie zamek jest siedzibą władz miasta.

Ciekawostki

Ludwik Henryk Jakub Sobieski "Fanfanik", urodzony 2 XI 1667 w Paryżu był pierworodnym synem króla Jana III Sobieskiego. Z jego osobą ojciec wiązał swoje plany dynastyczne w Rzeczypospolitej, których to planów nigdy nie udało się Sobieskim zrealizować. Według relacji współczesnych Jakub był: drobny wzrostem, cienki, chudy, szpetnej twarzy, ułomny, piskliwego głosu - słowem bardzo delikatny i zniewieściały. Inna opinia o królewiczu pochodzi z XIX wieku: nieco ułomny, niski, brzydki, mówiący cienkim głosem, figura nieprzyjemna, niesympatyczna, nielubiąca ludzi i nielubiana od nich, moc chciwy pieniędzy. Co do przymiotów moralnych, uważało się Jakuba za osobę pobożną, takt w mówieniu, wspaniałość i hojność posuwaną niekiedy do rozrzutności, a nade wszystko staranne wykształcenie. Niestety wad było więcej i dużo częściej o nich mówiono: "ambitny, pragnący władzy, ale niepotrafiący walczyć o nią otwarcie i śmiało, dążyć do niej siłą lub zasługą, a w najlepszym tylko razie pełzać do niej przekupstwem lub intrygom". W oczach współczesnych kompromitowały Jakuba nieudane zabiegi matrymonialne. W Polsce rozgłaszano złośliwe pogłoski o potwornej degeneracji i rzekomych zboczeniach królewicza: "w mężczyznach się kocha, aż strach o tym myśleć".

Jakub był tylko synem hetmańskim, a nie księciem krwi. Stan urodzenia wpłynął na sytuację w rodzinie, wynikały z tego powodu konflikty między nim, a rodzicami i rodzeństwem. Z powodu niskich apanaży książę prowadził żywot nieodpowiedni swej kondycji mając szczupły dwór i mało pieniędzy. Zła sytuacja skłoniła Jakuba do haniebnego czynu, który jeszcze bardziej przyczynił się do niepopularności jego osoby. Gdy skarbnik króla Wolczyński odmówił pożyczenia królewiczowi pieniędzy, ten postanowił zemścić się na nim. Zorganizował zasadzkę, w której skarbnik miał zginąć. Podstęp się nie udał, a sprawa wkrótce stała się głośna. Wbrew oczekiwaniom Sobieski wcale się nie bronił, jeszcze odgrażał rodzicom, że przemocą zagarnie ojcowskie skarby, zabije braci, uwięzi królową swą matkę, a wreszcie ukoronuje się przemocą. W walce o koronę Jakub był zdolny do najgorszych czynów. Potrafił zjednywać sobie stronników dzięki darowi dyplomatycznej zręczności. Jakubowi zawdzięczamy też polskość na Śląsku i w Oławie. Kronika miasta wspomina go jako dobrego gospodarza, który rozwinął gospodarkę, budownictwo i rzemiosło. Miał ludzki stosunek do swych poddanych i był osobą bardzo tolerancyjną w stosunku do innych wyznań. W ciągu siedemdziesięcioletniego życia spotkało Jakuba więcej przykrości niż radości. Korona, do której był przygotowany od najmłodszych lat, umknęła trzy razy. Musiał znosić upokorzenia od władz cesarskich w sprawie swego zastawu oławskiego. Był tułaczem przeszkadzającym zarówno królowi polskiemu, jak i cesarzowi. Przeżył śmierć najbliższych: matki, braci, siostry, żony i dwóch córek. Pod koniec swojego życia powrócił do rodzinnej Żółkwi, gdzie zmarł 19 grudnia 1737.

Projekt współfinansowany ze środków Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego